GVNL Perspectief Online | Hoe krijgt de productie van duurzame vliegtuigbrandstof vleugels?
Het SAF Centre of Excellence (CoE) komt voort uit het ministerie van Klimaat en Groene Groei, van Infrastructuur en Waterstaat en de TU Delft met John Nijenhuis, technologiemanager en managing director van het e-Refinerry insitute, als trekker. “Aanleiding zijn de Europese mandaten die de luchtvaartsector opdragen om de komende jaren duurzame brandstof bij te mengen in steeds hogere percentages. Een belangrijk onderdeel is e-SAF: synthetische duurzame brandstoffen gemaakt van bijvoorbeeld groene waterstof. Als we ervan uitgaan dat we tegen dezelfde kosten willen blijven vliegen, hebben we nu niet de technologie om e-SAF op een economisch levensvatbare, schaalbare en duurzame manier te produceren.”
Er is dus werk aan de winkel. Maar hoe ziet die winkel om e-SAF te maken er eigenlijk uit? “Dat is de grote vraag”, zegt Nijenhuis’ collega en medetrekker van het CoE, Arvind Gangoli Rao, hoogleraar Sustainable Aircraft Propulsion. “Er zijn verschillende routes om e-SAF te maken. Wat we gaan ontwikkelen of verbeteren, hangt af van issues die we nu dienen te beantwoorden. Bijvoorbeeld de prijs: wat willen mensen in de toekomst betalen om te vliegen? Of denk aan veiligheidseisen waaraan de nieuwe brandstoffen en vliegtuigen moeten voldoen. Zo vragen vele technologische, operationele, beleidsmatige, maatschappelijke en andere aspecten om een antwoord.”
De vragen die Gangoli Rao opwerpt hangen nauw met elkaar samen. “Vandaar dat zowel de ministeries van Klimaat en Groene Groei en Infrastructuur en Waterstaat en vele industriële spelers ons benaderden om een Centre of Excellence op te zetten om de issues op een integrale manier te adresseren”, zegt Nijenhuis. “Doel is om met expertise uit de wetenschap en de industrie kennishiaten op te vullen zodat de overheid weloverwogen vervolgstappen kan zetten en de nieuwe inzichten direct met de industriële partners kan omzetten in waarde. Het gaat om partijen die SAF en e-SAF kunnen leveren, de luchtvaartsector en kennisinstellingen. Gezamenlijk identificeren we de vraagstukken en risico’s om in projecten met consortia te werken aan oplossingen. Het is een lastige opgave, maar het enthousiasme van de potentiële deelnemers is groot.”
Lagere prijs, hogere beschikbaarheid
Ron van Manen is projectdirecteur van Luchtvaart in Transitie, een programma van het Rijk en de Nederlandse luchtvaartsector om verduurzaming van het vliegen te versnellen. “We zetten in op zuiniger vliegen en op inzet van duurzame energiebronnen waaronder SAF”, zegt hij. “Maar de prijs van e-SAF is nu nog veel te hoog en de beschikbaarheid te laag. De technologie van elektrolyse moet efficiënter en de toegankelijkheid van hernieuwbare energie moet worden verbeterd. En misschien moeten we nadenken hoe de mondiale productieketen van groene waterstof en e-SAF er in de toekomst uit kan komen te zien. Om deze vraagstukken aan te pakken, is interventie van de overheid nodig.”
Van Manen heeft de cijfers van het EU-mandaat voor de luchtvaart om duurzame brandstof bij te mengen scherp voor ogen (zie kader). “De percentages gaan vooral na 2032 snel omhoog. Om vliegen betaalbaar te houden en voldoende SAF te produceren is nu actie nodig.” Nijenhuis ziet dat ook zo. “We moeten snel duidelijkheid hebben, keuzes maken welke technologie we gaan doorontwikkelen en op welke locatie en hoe we die gaan gebruiken. Het EU-mandaat is hierin misschien wel een zegen. Want het kan een vliegwiel zijn om de industrie te verduurzamen.”
Gelijk mondiaal speelveld
“Alle initiatieven die SAF in Nederland versnellen, omarmen wij”, zegt Zita Schellekens, Senior Vice-President Strategy, Sustainability & Transformation bij KLM. “Daarbij is e-SAF essentieel voor verduurzaming van de luchtvaart. Vooral omdat grondstoffen voor HEFA, een biobrandstof, beperkt beschikbaar zijn.” KLM is medeoprichter van Project SkyPower, een samenwerking binnen de Europese e-SAF-waardeketen om e-SAF in 2030 commercieel beschikbaar te maken in Europa. “We pleiten daarnaast voor een mondiale en geharmoniseerde aanpak om een gelijk speelveld te creëren en koolstoflekkage te voorkomen. Zo zouden onder meer de opbrengsten uit luchtvaartbelastingen of uit het Europese emissiehandelssysteem terug moeten vloeien naar de ontwikkeling van SAF of e-SAF.”
Wat is e-SAF?
e-SAF is synthetische duurzame vliegtuigbrandstof (Sustainable Aviation Fuel). Die wordt geproduceerd op basis van elektriciteit, bijvoorbeeld via groene waterstof en afgevangen koolstof. Duurzame vliegtuigbrandstof kan ook gemaakt worden uit biomassa.
Met ReFuelEU Aviation-verordening wil de EU de productie en het gebruik van duurzame brandstoffen voor de luchtvaart te bevorderen. Het is een belangrijk instrument om de CO2-uitstoot van het vliegverkeer te verminderen. De EU stelt hiermee eisen aan leveranciers van vliegtuigbrandstof om het aandeel SAF in de conventionele vliegtuigbrandstof op EU-luchthavens geleidelijk te verhogen. Een kleiner aandeel bestaat uit e-SAF.
- 2% aandeel van SAF op EU-luchthavens vanaf 2025
- 70% aandeel van SAF op alle EU-luchthavens vanaf 2050
- 1,2% aandeel van e-SAF op alle EU-luchthavens vanaf 2030
- 35% aandeel van e-SAF op alle EU-luchthavens vanaf 2050
GroenvermogenNL ondersteunt de technologische ontwikkeling en opschaling van de productie van e-SAF. Onder de projectnaam HyCARB doet een breed consortium van kennisinstellingen en tientallen bedrijven onderzoek naar de productie van koolstofhoudende chemicaliën met behulp van waterstof, groene elektronen en afgevangen CO2. Doel is om vanuit nieuwe wetenschappelijke benaderingen doorbraken te realiseren om tot een kostenefficiënte, energiezuinige, duurzame en stabiele productie van brandstoffen en chemicaliën te komen. Het consortium richt zich onder meer op het produceren van vliegtuigbrandstoffen met elektrolysetechnologie en thermokatalyse.
Dit artikel verscheen in het magazine GVNL Perspectief. Met het magazine GVNL Perspectief maken we zichtbaar hoe de waterstoftransitie zich ontwikkelt: van ambitie naar uitvoering. In deze online serie delen we artikelen uit het eerste GVNL Perspectief-magazine, met inzichten van experts, inspirerende verhalen van pioniers en voorbeelden van innovatie die laten zien hoe Nederland stap voor stap de belofte van groene waterstof waarmaakt, gedreven door een gezamenlijke wil om vooruit te komen.